Czynnik krzepnięcia X, aktywność

Czynnik krzepnięcia X (czynnik Stuarta-Prowera) jest kluczowym enzymem w kaskadzie krzepnięcia krwi, łączącym oba szlaki krzepnięcia: wewnątrz- i zewnątrzpochodny w szlak trombinowy. Czynnik ten jest produkowany w wątrobie, a do jego syntezy wymagana jest obecność witaminy K. Ma masę około 59kDa. Jest aktywowany do czynnika Xa przez czynnik IXa, związanym z kofaktorem – czynnikiem VIIIa w kompleksie (aktywacja torem zewnątrzpochodnym) oraz przez czynnik VIIa związany z czynnikiem tkankowym w kompleksie (aktywacja torem wewnątrzpochodnym).

Rola w hemostazie

Rozpoczyna wspólną drogę krzepnięcia obu szlaków. Razem z czynnikiem Va, jonami wapnia oraz fosfolipidami błonowymi płytek krwi w kompleksie tzw. protrombinazy, czynnik Xa aktywuje protrombinę, co prowadzi do powstania trombiny i dalszego tworzenia skrzepu.

Aktywność czynnika Xa jest hamowana przez antytrombinę III, TFPI (inhibitor drogi czynnika tkankowego) oraz leki przeciwkrzepliwe: bezpośrednie inhibitory czynnika Xa, pośrednio przez heparynę.

Znaczenie kliniczne obniżonego i podwyższonego stężenia czynnika X

Wrodzony niedobór czynnika X występuje bardzo rzadko i może objawiać się:

krwawieniem z nosa;
krwawieniem do stawów;
przedłużeniem krwawienia po urazie;
podatnością na powstawanie wybroczyn i siniaków na skórze;
krwawieniami z przewodu pokarmowego, krwiomocz.

Nabyty niedobór czynnika X może być skutkiem przewlekłych chorób wątroby i obniżeniem syntezy białek w gruczole, niedoboru witaminy K (skutkujący wytwarzaniem nieaktywnego czynnika), terapii warfaryną, a także w amyloidozie.

Nadmierna aktywność czynnika Xa sprzyja epizodom zakrzepowym.

Przygotowanie do badania:

Pacjent powinien być na czczo, czyli 8-12 godzin po ostatnim posiłku. Na badanie należy zgłosić się po wypoczynku nocnym, w godz. 6:30-10.30 lub według wskazań lekarza.

W dniu poprzedzającym pobranie krwi, pacjent powinien stosować lekkostrawną i niskotłuszczową dietę oraz powstrzymać się od używek. Należy uwzględnić pokarmy i suplementy diety bogate w witaminę K i „potencjalnie” przeciwzakrzepowe.
W dniu badania nie zaleca się picia kawy i palenia papierosów.
W przypadku nawracających epizodów zakrzepowo-zatorowych krew należy pobrać przed rozpoczęciem leczenia przeciwzakrzepowego lub po upływie odpowiednio długiego czasu po jego zakończeniu (1-2 tygodnie). Takie postępowanie diagnostyczne wynika z tego, że zarówno proces chorobowy jak i leczenie przeciwzakrzepowe wpływają na uzyskiwane wyniki.
Zalecane jest odstawienie przyjmowania antagonistów witaminy K na 7 dni przed badaniem lub udanie się na badanie po normalizacji wskaźnika INR. Zalecane jest odstawienie heparyny drobnocząsteczkowej na dobę przed pobraniem, doustnych antykoagulantów (dabigatran, apiksaban i in.) na dwie doby przed pobraniem, leków przeciwpłytkowych oraz fibrynolitycznych na kilka dni przed pobraniem, chyba że lekarz zaleci inaczej.
Niewskazane jest wykonywanie badań w czasie infekcji.

Krew do badania pobierana jest wyłącznie w środy w godz. 6:30-10.30.