Czynnik krzepnięcia XI, aktywność

Czynnik krzepnięcia XI jest osoczową glikoproteiną, zbudowaną jako homodimer – tworzą go dwie identyczne podjednostki białkowe o całkowitej masie 160kDa. Miejscem syntezy czynnika jest wątroba. Czynnik XI krąży we krwi w nieaktywnej formie, natomiast aktywację czynnika umożliwiają czynnik XIIa na wewnątrzpochodnym szlaku krzepnięcia, ujemnie naładowane powierzchnie (np. kolagen, fosfolipidy budujące błony komórkowe płytek krwi) oraz trombina – aktywowany czynnik IIa – na szlaku zewnątrzpochodnym krzepnięcia.

Rola w hemostazie

Czynnik XI aktywuje czynnik IX do aktywnej postaci IXa w wewnątrzpochodnym szlaku krzepnięcia. Przy długotrwałym krwawieniu wzmacnia i stabilizuje utworzony skrzep.

Aktywność czynnika XIa jest hamowana przez antytrombinę III, układ białka C oraz leki przeciwkrzepliwe: nowe leki przeciwzakrzepowe, heparyna.

Znaczenie kliniczne obniżonego i podwyższonego stężenia czynnika XI

Niedobór czynnika XI nazwany jest hemofilią C (inaczej choroba Rosenthala), która jest dziedziczona, dotykająca najczęściej Żydów aszkenazyjskich. Charakterystycznymi objawami są:

krwawienia po urazach, zabiegach chirurgicznych;
krwawienia z nosa, śluzówek, dziąseł;
nasilenie miesiączek u kobiet;
rzadko samoistne krwawienia do stawów.

Nadmiar czynnika XI może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem zakrzepicy.

Przygotowanie do badania:

Pacjent powinien być na czczo, czyli 8-12 godzin po ostatnim posiłku. Na badanie należy zgłosić się po wypoczynku nocnym, w godz. 6:30-10.30 lub według wskazań lekarza.

W dniu poprzedzającym pobranie krwi, pacjent powinien stosować lekkostrawną i niskotłuszczową dietę oraz powstrzymać się od używek. Należy uwzględnić pokarmy i suplementy diety bogate w witaminę K i „potencjalnie” przeciwzakrzepowe.
W dniu badania nie zaleca się picia kawy i palenia papierosów.
W przypadku nawracających epizodów zakrzepowo-zatorowych krew należy pobrać przed rozpoczęciem leczenia przeciwzakrzepowego lub po upływie odpowiednio długiego czasu po jego zakończeniu (1-2 tygodnie). Takie postępowanie diagnostyczne wynika z tego, że zarówno proces chorobowy jak i leczenie przeciwzakrzepowe wpływają na uzyskiwane wyniki.
Zalecane jest odstawienie przyjmowania antagonistów witaminy K na 7 dni przed badaniem lub udanie się na badanie po normalizacji wskaźnika INR. Zalecane jest odstawienie heparyny drobnocząsteczkowej na dobę przed pobraniem, doustnych antykoagulantów (dabigatran, apiksaban i in.) na dwie doby przed pobraniem, leków przeciwpłytkowych oraz fibrynolitycznych na kilka dni przed pobraniem, chyba że lekarz zaleci inaczej.
Niewskazane jest wykonywanie badań w czasie infekcji.

Krew do badania pobierana jest wyłącznie w środy w godz. 6:30-10.30.