IGF-1 (Somatomedyna)

IGF-1 stanowi peptydowy czynnik wzrostowy, którego głównym miejscem syntezy jest wątroba. Oprócz wątroby wiele innych narządów i tkanek ma zdolność syntetyzowania somatomedyny. Pozawątrobowe wytwarzanie IGF-1 znacznie słabiej wpływa na jej stężenie w osoczu, ale odgrywa istotną rolę w lokalnej regulacji procesów wzrostowych, zwłaszcza w życiu płodowym. Intensywność wydzielania somatomedyny jest regulowana przez hormon wzrostu i zależy od stanu odżywienia. Zawartość GH i IGF-1 we krwi rośnie wraz ze wzrostem organizmu i zmniejsza w następstwie jego starzenia się.

Badanie poziomu IGF-1 znalazło zastosowanie w diagnostyce chorób związanych z zaburzeniami wydzielania hormonu wzrostu (GH), w monitorowaniu ich leczenia, a także w wykrywaniu jatrogennych skutków chemioterapii i radioterapii nowotworów głowy. Pojedyncze oznaczenie poziomu IGF-1 umożliwia pośrednią ocenę wydzielania hormonu wzrostu – stężenie somatomedyny odzwierciedla średnią dobową produkcję GH. Podwyższone wartości somatomedyny związane są z nadmiernym wydzielaniem GH. Obniżone wartości IGF-1 mogą świadczyć o zaburzonym wydzielaniu GH i stanowią przesłankę do dalszej specjalistycznej diagnostyki. Niedobór somatomedyny może być pierwotny – uwarunkowany genetycznie lub nabyty – występujący w przypadku niedożywienia, chorób wątroby, niedoczynności tarczycy, w niewydolności nerek, cukrzycy i wyniszczających stanach katabolicznych.

Głównymi wskazaniami do wykonania oznaczenia poziomu IGF-1 są:

Zaburzenia wzrostu u dzieci i dorosłych
Zdiagnozowany nowotwór przysadki
Zaburzenia masy mięśniowej
Zaburzenia gęstości kości
Zaburzenia metaboliczne
Chemioterapia lub radioterapia w obrębie głowy (zwłaszcza u dzieci)

Ze względu na trudności z oznaczeniem GH (rytm dobowy, pulsacyjne wydzielanie, krótki okres półtrwania) wraz z pomiarem stężenia hormonu wzrostu zaleca się oznaczenie IGF-1 (somatomedyny).

Produkcja IGF-1 uzależniona jest od wielu czynników takich jak: wiek, płeć, rytm dobowy, czynniki genetyczne czy choroby przewlekłe (np. choroby nerek, wątroby, tarczycy, cukrzyca). Dlatego badając jego stężenie wynik interpretuje się w oparciu o normy, różne w poszczególnych przedziałach wiekowych i zależnie od płci osób badanych – jest to szczególnie istotne przy wykonywaniu badania u dzieci.

Stężenie IGF-1 mogą obniżać glikokortykosteroidy. Na stężenie IGF-1 ma również wpływ ilość i jakość pożywienia. Wzrasta ono pod wpływem diety wysokobiałkowej i wysokotłuszczowej, a spada po zastosowaniu diety bogatej w węglowodany. W przypadku niedożywienia obserwuje się obniżenie poziomu IGF-1 nieodpowiadające na stymulację GH i wynikające ze zmniejszonej produkcji wątrobowej. Istnieją badania wskazujące na odwrotnie proporcjonalną korelacją pomiędzy stężenie IGF-1 a wskaźnikiem masy ciała (BMI). Ponadto u chorych z niedoczynnością tarczycy obserwuje się obniżone stężenia IGF-1. Niskie stężenie insulinopodobnego czynnika wzrostu IGF-1 może występować również po zabiegach chirurgicznych oraz radio- lub chemioterapii głowy. Obniżone stężenie IGF-1 może być uwarunkowane genetycznie.

Stężenie IGF-1 mogą zwiększać parathormon i prostaglandyna E2. Na stężenie IGF-1 ma również wpływ ilość i jakość pożywienia. Wzrasta ono pod wpływem diety wysokobiałkowej i wysokotłuszczowej, a spada po zastosowaniu diety bogatej w węglowodany. W przypadku niedożywienia obserwuje się obniżenie poziomu IGF-1 nieodpowiadające na stymulację GH i wynikające ze zmniejszonej produkcji wątrobowej. Istnieją badania wskazujące na odwrotnie proporcjonalną korelacją pomiędzy stężenie IGF-1 a wskaźnikiem masy ciała (BMI). Podwyższony insulinopodobny czynnik wzrostu IGF-1 może wynikać z: nadmiernego wydzielania hormonu wzrostu (akromegalia), gigantyzmu, zaburzeń w obrębie gospodarki hormonów płciowych, zaburzeń snu, obecności guza przysadki mózgowej. Oprócz tego na wyższe stężenie IGF-1 wpływają niektóre leki. Podwyższony poziom IGF-1 obserwuje się również w czasie ciąży.

Przygotowanie do badania:

Pacjent powinien być na czczo, czyli 8-12 godzin po ostatnim posiłku. Na badanie należy zgłosić się po wypoczynku nocnym, w godz. 6:30-10:30 lub według wskazań lekarza.