Infekcje intymne wywołują dyskomfort i sprawiają, że kobiety krępują się o nich mówić. Tymczasem nawet 75 proc. kobiet na całym świecie doświadcza przynajmniej raz w życiu grzybicy pochwy. Istotną rolę w prawidłowym leczeniu odgrywa właściwa diagnostyka.
Prawidłowa mikrobiota pochwy odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu równowagi i w ochronie przed infekcjami intymnymi
W warunkach fizjologicznych, bakterie z rodzaju Lactobacillus, stanowiące główny składnik mikrobioty pochwy, wytwarzają kwas mlekowy z glikogenu pochodzącego ze złuszczającego się naturalnie nabłonka pochwy. Kwas mlekowy powoduje, że odczyn wydzieliny pochwy utrzymywany jest na stale niskim poziomie (w granicach pH 3,8 – 4,5). Niskie pH środowiska jest jednym z czynników ograniczających rozwój patogennych drobnoustrojów. Ponadto Lactobacillus posiadają zdolność do wytwarzania nadtlenku wodoru w procesach metabolicznych lecz nie posiadają enzymów, które są zdolne do jego unieszkodliwiania. Powoduje to konieczność usuwania tego związku z komórki bakterii do środowiska. Nadtlenek wodoru działa bójczo na chorobotwórcze bakterie beztlenowe, pomagając utrzymać równowagę mikrobiologiczną (eubiozę) i niskie pH (ok. 4), co zabezpiecza nabłonek przed infekcjami, w tym również ograniczając rozwój grzybów drożdżopodobnych.
Zrozumienie zależności między prawidłową mikrobiotą a kolonizacją Candida jest kluczowe dla opracowywania działań profilaktycznych i skutecznego leczenia infekcji grzybiczych pochwy.
zaburzenia równowagi mikrobioty pochwy
Na zaburzenia równowagi mikrobioty pochwy mogą wpływać zarówno:
czynniki wewnętrzne/fizjologiczne
- zmiany hormonalne,
- choroby metaboliczne (np. cukrzyca),
- menstruacja.
czynniki zewnętrzne
- antybiotykoterapia,
- niewłaściwa higiena,
- stosowanie drażniących środków do higieny intymnej.
Zmiany w składzie mikrobioty pochwy prowadzą do spadku liczby Lactobacillus i wzrostu pH. To z kolei sprzyja nadmiernemu rozwojowi patogennych drobnoustrojów, w tym m.in. grzybów z rodzaju Candida. W warunkach fizjologicznych grzyb ten może występować w niewielkiej ilości i stanowi kolonizację, czyli naturalny składnik mikrobioty pochwy. Nadmierny jego wzrost, wywołany zaburzeniami równowagi, prowadzi do kandydozy.
kandydoza pochwy
Za infekcję grzybiczą pochwy, czyli kandydozę pochwy, najczęściej odpowiada Candida albicans. Szacuje się, że grzyb ten jest czynnikiem etiologicznym nawet 90% zakażeń.
Za pozostałe przypadki odpowiedzialne są najczęściej Candida glabrata, Candida krusei czy Candida tropicalis. Charakteryzują się one obniżoną wrażliwością na standardowe leczenie, co u części pacjentek może być przyczyną nawrotów kandydozy pochwy.
Kandydoza pochwy ma różny przebieg i obraz kliniczny w zależności od wieku i etapu życia pacjentki. Związane jest to ze zmianami hormonalnymi, immunologicznymi i składem mikroflory pochwy. Najczęstszymi objawami kandydozy są świąd, pieczenie oraz biała, gęsta i serowata wydzielina.
okres przedpokwitaniowy
W okresie przedpokwitaniowym ryzyko grzybicy pochwy jest niewielkie. Wynika to z niskiego stężenia estrogenów, cienkiego nabłonka i wyższego pH pochwy. Infekcje w tym wieku zwykle wynikają z zaburzeń higieny, stosowania antybiotyków i obniżonej odporności.
okres dojrzewania
W okresie dojrzewania zwiększa się ryzyko infekcji drożdżakami. W tym czasie dynamiczne zmiany hormonalne powodują niestabilność mikrobioty pochwy. Infekcje najczęściej pojawiają się wraz z początkiem cykli miesiączkowych.
okres rozrodczy
Najczęściej do kandydozy pochwy dochodzi w okresie rozrodczym. Współżycie seksualne może zwiększać ryzyko infekcji poprzez: mikrourazy nabłonka pochwy, przejściowe podwyższenie kwaśnego środowiska pochwy przez zasadowe pH nasienia (7,2–8,0), co może prowadzić do zaburzenia równowagi mikrobiologicznej pochwy. Istotnymi czynnikami ryzyka infekcji Candida stanowią w tym okresie również: estrogeny, ciąża, antykoncepcja hormonalna i stosowanie antybiotyków.
okres okołomenopauzalny
Wahania hormonalne w okresie okołomenopauzalnym mogą zaburzać mikroflorę pochwy i sprzyjać rozwojowi zakażeń grzybiczych.
okres menopauzy
Najrzadziej do zakażenia dochodzi w okresie menopauzy. W tym czasie objawy infekcji należy różnicować z atroficznym zapaleniem pochwy.
Diagnostyka sukcesem wyleczenia
Rozpoznanie grzybicy pochwy nie powinno opierać się wyłącznie na objawach. Wiek, status hormonalny i czynniki ryzyka mają kluczowe znaczenie diagnostyczne. Nawracające objawy wymagają potwierdzenia mikrobiologicznego, a pominięcie w procesie leczenia etapu określenia czynnika etiologicznego zakażenia może być przyczyną niepowodzenia terapii oraz sprzyjać nabywaniu oporności przez drobnoustroje.
Jak należy przygotować się do badania posiewu mykologicznego z pochwy?
- Przed pobraniem materiału do badania zalecane i konieczne jest zachowanie wstrzemięźliwości seksualnej przez co najmniej 24–48 godziny.
- Ponadto pacjentka powinna unikać irygacji pochwy, stosowania globulek, kremów dopochwowych i leków do stosowania miejscowego, a w przypadku środków działających przeciwdrobnoustrojowo zalecane jest zachowanie co najmniej 5 -7 dni odstępu od przyjęcia ostatniej dawki.
- Wymazu nie należy pobierać podczas krwawienia miesiączkowego, chyba że istnieją szczególne wskazania kliniczne.
Te proste zasady sprawiają, że wynik badania będzie rzetelny, a diagnoza – wiarygodna.
Autor: mgr biotechnologii Ewelina Skrzypowska
mgr biologii Aleksandra Kozłowska