Przejmij kontrolę nad cukrzycą! – kompleksowe badania laboratoryjne do monitorowania przebiegu choroby

niedziela, 21 cze 2026 |

Cukrzyca to grupa przewlekłych chorób metabolicznych. Charakteryzuje się podwyższonym stężeniem glukozy we krwi (hiperglikemią), który wynika z zaburzeń wydzielania lub działania insuliny – hormonu wytwarzanego przez trzustkę, który odpowiada za prawidłowe stężenie glukozy w organizmie.  Przewlekła hiperglikemia ma toksyczne działanie na organizm i wiąże się z ryzykiem rozwoju szeregu groźnych powikłań, które dotykają najważniejszych narządów – serca, naczyń krwionośnych, nerek i oczu.  Wczesne rozpoznanie oraz właściwe monitorowanie cukrzycy umożliwia szybkie wdrożenie odpowiednich działań profilaktycznych oraz terapeutycznych, co może znacząco wpłynąć na jakość i długość życia pacjenta. Pozwala na bieżąco kontrolować przebieg choroby, zapobiegać groźnym dla życia wahaniom stężeniom glukozy we krwi (hipoglikemii i hiperglikemii),  oraz znacznie zmniejsza ryzyko rozwoju nieodwracalnych powikłań.

Rozwój cywilizacji oraz wielkie przemiany społeczne i ekonomiczne, a co za tym idzie – zmiany w stylu życia populacji ludzkich, spowodowały na świecie epidemię cukrzycy. Według raportu International Diabetes Federation na całym świecie na cukrzycę choruje ponad pół miliarda dorosłych, z czego 1/3 nie jest tego świadoma. Polska jest „liderem” w Europie pod względem tempa wzrostu zachorowań – z roku na rok zapadalność na tę chorobę dramatycznie szybko rośnie i coraz częściej jest ona rozpoznawana wśród nastolatków i dzieci. Szacuje się, że co piąty Polak ma problem z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej ustroju lub cukrzycą. Mimo ogromnemu postępowi medycyny, schorzenie to jest nadal nieuleczalne i stwarza niezwykłe wyzwanie dla wielu naukowców i lekarzy. Skuteczna walka z cukrzycą wymaga wczesnego wykrycia zaburzeń gospodarki węglowodanowej oraz zastosowania optymalnej terapii zapobiegającej groźnym dla zdrowia i życia przewlekłym powikłaniom cukrzycy. 

Jakie wyróżniamy typy cukrzycy?

CUKRZYCA TYPU I

Jest chorobą autoimmunologiczną, która jest najczęściej diagnozowana u dzieci i młodych dorosłych. Jej szczyt występowania przypada na 11-13 rok życia. Charakteryzuje się zniszczeniem komórek β wysp trzustkowych, co w konsekwencji prowadzi do całkowitego niedoboru insuliny. Zazwyczaj ma podłoże autoimmunologiczne.

 

DIAGNOSTYKA LABORATORYJNA

 

CUKRZYCA TYPU II

Jest najczęściej występującym typem cukrzycy na świecie. Może ujawnić się w każdym wieku. Charakteryzuje się opornością tkanek organizmu na działanie insuliny. Jest ściśle powiązana ze stylem życia, otyłością i predyspozycjami genetycznymi.

 

DIAGNOSTYKA LABORATORYJNA

Cukrzyca ciężarnych

 Zaburzenie tolerancji węglowodanowej po raz pierwszy pojawiające się lub rozpoznane w przebiegu ciąży i najczęściej ustępujące po jej zakończeniu (definicja WHO). Jest efektem zmian hormonalnych, które zaburzają wytwarzanie i działanie insuliny. Wymaga ścisłej kontroli. Wszystkie kobiety ciężarne powinny być diagnozowane w kierunku zaburzeń tolerancji glukozy. Wstępne oznaczenie stężenia glukozy na czczo powinno być zlecone na początku ciąży, podczas pierwszej wizyty u ginekologa.

 

DIAGNOSTYKA LABORATORYJNA

Inne swoiste typy cukrzycy

 Cukrzyca uwarunkowana genetycznie, indukowana przez leki lub zakażenia wirusowe, zaburzenia hormonalne, upośledzenie zewnątrzwydzielniczej aktywności trzustki.

 

DIAGNOSTYKA LABORATORYJNA

PROFIL „CUKRZYCA POD KONTROLĄ”

Kluczem do utrzymania cukrzycy w ryzach jest systematyczna samokontrola glikemii (glukometrem lub systemem CGM) oraz regularne badania laboratoryjne. Profil „Cukrzyca pod kontrolą” to zestaw badań z krwi i moczu pozwalający na precyzyjne monitorowanie gospodarki węglowodanowej, ocenę skuteczność leczenia oraz wczesne wykrycie groźnych dla życia i zdrowia powikłań.

Morfologia + Rozdział 6 DIFF WBC + OB

Morfologia to jedno z podstawowych badań diagnostycznych, które ocenia skład komórkowy krwi (liczba czerwonych krwinek, białych krwinek i płytek krwi), a także inne parametry, takie jak hematokryt czy hemoglobina. Badanie to dostarcza nam wiele istotnych informacji na temat odporności, stanów zapalnych, chorób przewlekłych oraz możliwych niedoborów witamin i minerałów będących przyczyną anemii. OB (Odczyn Biernackiego) jest badaniem, które znalazło zastosowanie w diagnostyce medycznej jako wskaźnik procesów zapalnych, reumatycznych i nowotworowych.

Kreatynina + eGFR

Kreatynina i wskaźnik eGFR znalazły szczególne zastosowanie jako biochemiczny marker oceniający funkcję filtracyjną i stopień uszkodzenia nerek. Stanowią kluczowe badanie w monitorowaniu cukrzycy, pozwalające na wczesne wykrycie cukrzycową chorobę nerek (nefropatię cukrzycową). Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego u każdego chorego na cukrzycę należy przynajmniej raz w roku ocenić funkcję nerek. 

Cholesterol całkowity + HDL + LDL + non-HDL + CHOLESTEROL REMNANTÓW + Trójglicerydy

Profil lipidowy jet kluczowym badaniem w opiece diabetologicznej. Pozwala na przeprowadzenie kompleksowej oceny stanu gospodarki lipidowej organizmu oraz wykrycie zaburzeń w składzie lipidów. Szczególnie charakterystyczną formą dyslipidemii w przebiegu cukrzycy jest tzw. dyslipidemia aterogenna, która stanowi niezależny czynnik ryzyka rozwoju miażdżycy, udaru mózgu i chorób sercowo-naczyniowych.  Charakteryzuje się ona  się wysokim poziomem trójglicerydów i spadkiem stężenia cholesterolu HDL. 

Glukoza

Glukoza jest podstawowym źródłem energii dla komórek organizmu i jedynym źródłem energii dla mózgu i układu nerwowego. Oznaczenie stężenia glukozy wykonuje się w profilaktyce, rozpoznaniu i monitorowaniu leczenia cukrzycy. Przewlekła hiperglikemia prowadzi do uszkodzenia, zaburzenia czynności i niewydolności narządów (zwłaszcza oczu, nerek, układu nerwowego, serca i naczyń krwionośnych).

Insulina ultraczuła

Insulina jest hormonem polipeptydowym  produkowanym przez komórki B wysp trzustkowych Langerhansa. Oznaczenie poziomu insuliny pozwala ocenić zdolność trzustki do produkcji tego hormonu i stopień wykorzystania go przez organizm. Badanie jest  szczególnie istotne w  monitorowaniu pacjentów z cukrzycą typu 2, ponieważ  pomaga w podjęciu decyzji o ewentualnym włączeniu insulinoterapii. W laboratorium MEDICA badanie rutynowo wykonywane jest przy użyciu nowoczesnej i bardzo czułej metody immunochemicznej (Chemiluminescent Immunoassay – CLIA), która umożliwia wykrycie nawet minimalnych ilości hormonu w surowicy pacjenta.

C-PEPTYD

Ilość powstającego peptydu C odzwierciedla aktywność komórek β wysp trzustkowych Langerhansa i odpowiada ilości endogennej insuliny. Insulina podawana w postaci zastrzyków nie zawiera peptydu C, dlatego badanie na obecność C-peptydu we krwi jest bardzo dobrym parametrem umożliwiającym zbadanie czy trzustka produkuje własną insulinę. Prawidłowe stężenie C-peptydu świadczy o zachowanej zdolności trzustki do produkcji insuliny. Niskie poziomy C-peptydu związane są z niską produkcją insuliny. 

HEMOGLOBINA GLIKOWANA HBA1C

Oznaczenie HbA1c stanowi niezbędne narzędzie stosowane w monitorowaniu leczenia cukrzycy i prognozowaniu późnych powikłań choroby. Wartość HbA1C odzwierciedla średnie stężenie glukozy we krwi, w okresie około 3 miesięcy poprzedzających oznaczenie, przy czym około 50% obecnej we krwi HbA1C powstaje w ciągu ostatniego miesiąca przed wykonaniem oznaczenia. Jedną z głównych zalet HbA1C w porównaniu z tradycyjnym pomiarem glukozy na czczo, jest brak wpływu na wynik zmienności dobowej, stresu, spożycia pokarmu czy wysiłku fizycznego w czasie bezpośrednio poprzedzającym wykonanie badania. W laboratorium MEDICA badanie rutynowo wykonywane jest referencyjną techniką chromatografii HPLC (wysokosprawnej chromatografii cieczowej) certyfikowanej przez National Glycohemoglobin Standarization Program (NGSP).

Mocz badanie ogólne + mikroskopowa ocena osadu

Badanie ogólne moczu stanowi podstawowe narzędzie diagnostyczne, które dostarcza cennych informacji, między innymi o kondycji nerek, gospodarce węglowodanowej oraz funkcjonowaniu układu moczowego. W przebiegu cukrzycy najważniejszymi parametrami badania ogólnego moczu są: glukoza, białko oraz ciała ketonowe. Ocena tych wskaźników pozwala na wczesne wykrycie uszkodzeń nerek (cukrzycową chorobę nerek) oraz ocenę kontroli poziomu glukozy. Inne parametry badania (obecność azotyn, leukocytów,bakterii lub drożdży) mogą świadczyć o infekcjach układu moczowego, na które osoby z cukrzycą są bardziej narażone.

Wskaźnik ACR (albumina/kreatynina) W PRÓBCE MOCZU

 Wg najnowszych międzynarodowych rekomendacji wskaźnik ACR (albumina/kreatynina) stanowi najlepszy wskaźnik utraty białka z moczu. Jest kluczowym badaniem w opiece diabetologicznej, służącym do wczesnego wykrywania uszkodzenia nerek (nefropatii cukrzycowej) oraz oceny ryzyka chorób układu krążenia.  Albumina jest jednym z pierwszych białek, które pojawiają się w moczu po uszkodzeniu nerek. Wykrycie wczesnego stadium uszkodzenia nerek (mikroalbuminuria) jest pomocne w ustaleniu właściwego sposobu leczenia i pozwala na zwolnienie tempa postępowania choroby nerek, lub też całkowicie zapobiega jej rozwojowi. 

GLUKOMETR oraz systemy ciągłego pomiaru glikemii (CGM)

Leczenie cukrzycy wymaga ścisłego monitorowania biochemicznego, którego podstawą jest samokontrola glikemii prowadzona przez pacjentów przy użyciu przenośnych urządzeń diagnostycznych do szybkiego pomiaru stężenia glukozy. Ten sposób kontroli glikemii ma jednak tylko i wyłącznie orientacyjny charakter, a oznaczenia wykonywane przy użyciu glukometrów oraz systemów ciągłego pomiaru glikemii (CGM) są podatne na szereg czynników zakłócających. Ponadto uzyskane wyniki pomiaru charakteryzują się dość dużym błędem pomiaru – dopuszczalny błąd jest ściśle określony przez międzynarodową normę ISO 15197:2013, która dopuszcza 15% błąd dla oznaczeń wykonywanych przy użyciu tych urządzeń.

Należy pamiętać, że wskazania glukometru oraz systemów ciągłego pomiaru glikemii (CGM) mogą się istotnie różnić w stosunku  do wyników glukozy uzyskiwanych metodą laboratoryjną. Różnice te są naturalne i wynikają z odmiennej technologii oraz fizjologii organizmu ludzkiego (rodzaj materiału do badania, wysoki dopuszczalny błąd pomiaru przy użyciu glukometru, błędy użytkownika przenośnego urządzenia służącego do samokontroli glikemii).

Jak należy przygotować się do badania?

W celu zapewnienia poprawności badania i wiarygodnego wyniku, wybierając się na badania laboratoryjne, należy się do nich odpowiednio przygotować.

Badanie krwi

  • Pacjent powinien być co najmniej 10-12 godzin po spożyciu ostatniego posiłku.
  • Nie należy pić kawy, wody smakowej, soków.
  • Nie należy spożywać posiłków, przekąsek, warzyw i owoców, cukierków odświeżających oddech, żuć gumy, palić papierosów.
  • Zaleca się aby na ok. 30 min. przed pobraniem krwi wypić szklankę wody.
  • Zaleca się pobieranie krwi w godzinach rannych miedzy 6:30 a 11:00.
  • Pacjent przed pobraniem krwi powinien być w spoczynku 15 min.
  • Na kilka dni przed planowanym badaniem należy zachować stałą, dotychczas stosowaną dietę oraz unikać spożywania alkoholu.
  • Na wyniki badania mogą wpływać zażywane leki, zioła, suplementy diety lub inne środki farmakologiczne, dlatego, jeśli pacjent je przyjmuje, w dniu badania należy je zażyć po pobraniu krwi (chyba, że lekarz zaleci inaczej).
  • Na 48 godzin przed badaniem należy unikać nadmiernego wysiłku fizycznego oraz stresu.

Badanie moczu

  • Powinna być to porcja moczu oddana po nocy, pobrana ze środkowego strumienia po zachowaniu higieny intymnej (po dokładnym umyciu zewnętrznych narządów płciowych przy użyciu ciepłej wody i mydła).
  • Mocz należy oddać do jednorazowego naczynia.
  • W przypadku małych dzieci i niemowląt mocz zbiera się do specjalnego woreczka zakupionego w aptece (inny dla chłopca, inny dla dziewczynki). Woreczek nie powinien być przyklejony dłużej niż jedną godzinę.
  • Pobrany mocz należy dostarczyć w ciągu 2 godzin do laboratorium.
  • Kobiety powinny wykonać badanie przynajmniej 3 dni po menstruacji.
  • Dzień przed planowanym badaniem zaleca się zachować wstrzemięźliwość płciową.

Autor: mgr anal. med. Natalia Bilska – Diagnosta laboratoryjny

Pliki cookie

Ta witryna używa plików cookie, aby zapewnić najlepszą możliwą wygodę użytkowania. Informacje o plikach cookie są przechowywane w przeglądarce użytkownika i spełniają takie funkcje, jak rozpoznawanie użytkownika po jego powrocie na naszą stronę internetową oraz pomaganie naszemu zespołowi w zrozumieniu, które części strony internetowej są dla użytkownika najciekawsze i najbardziej użyteczne.

Wszystkie ustawienia plików cookie można zmienić, przechodząc do zakładek po lewej stronie.