Tajemnice skrywane pod płytką paznokcia… Laboratoryjna diagnostyka grzybic paznokci

Zadbane i czyste paznokcie przykuwają uwagę. Są nie tylko naszym wizerunkiem, ale też ukazują stan naszego zdrowia. Problemy z paznokciami mogą dotknąć każdego. Istotne jest, aby w porę rozpoznać czym są niepokojące nas zmiany.

Jedną z najczęstszych chorób paznokci jest onychomikoza, czyli grzybica paznokci. Stanowi ona niemal 50% wszystkich zmian chorobowych w obrębie aparatu paznokciowego. Choroba ta dotyka głównie paznokci stóp. 

Głównymi patogenem powodującym grzybicę paznokci w skali globalnej są grzyby keratynofilne, inaczej zwane dermatofitami. Mają one zdolność do zakażania struktur skeratynizowanych, czyli naskórka, włosów i paznokci.  Wśród dermatofitów powodujących grzybicę paznokci dominują dwa gatunki: Trichophyton rubrum i Trichophyton mentagrophytes.

Zakażenia paznokci mogą wywoływać także grzyby drożdżopodobne. Najczęściej izolowanym gatunkiem jest Candida albicans.  

Rzadziej infekcje mogą być wywołane przez grzyby pleśniowe. Najczęściej izolowane gatunki to: Scopulariopsis brevicaulis, Aspergillus spp., Fusarium spp. i Acremonium spp. Mimo że grzyby pleśniowe rzadziej przyczyniają się do chorób paznokci, to bywają trudniejsze w diagnostyce i leczeniu, również z uwagi na ich powszechne występowanie w środowisku.

Istotny wpływ na zakażenia grzybicze paznokci ma ogólny stan zdrowia organizmu człowieka. Osłabiona odporność, wiek, płeć, choroby związane z zaburzeniem krążenia w kończynach dolnych, cukrzyca sprzyjają zakażeniom grzybiczym i utrudniają ich leczenie.

Ryzyko zwiększają także czynniki środowiskowe, takie jak: narażenie na długotrwałe działanie wilgoci, brak odpowiedniej wentylacji obuwia, częste korzystanie z sauny czy basenów publicznych, a także zbyt długie noszenie stylizacji hybrydowych lub żelowych oraz ich nieprawidłowe wykonanie.

Zmiany na paznokciach i w ich okolicach mogą być spowodowane również m.in. urazami, chorobami skóry, zakażeniami bakteryjnymi, problemami ogólnoustrojowymi albo być skutkiem nieprawidłowej pielęgnacji. Zmiany te mogą czasami wywoływać objawy podobne do onychomikozy.

Bardzo istotne jest poprawne zdiagnozowanie tej choroby oraz określenie czynnika etiologicznego. Nieprawidłowe rozpoznanie to w efekcie błędne i nieskuteczne leczenie. Jedynie rzetelna diagnostyka pozwala stwierdzić czy rzeczywiście doszło do zakażenia, czy też zmiany mają raczej charakter niezakaźny. Tylko na podstawie wyników badań laboratoryjnych można dobrać właściwe celowane leczenie, które będzie skuteczne i bezpieczne dla pacjenta. 

Właściwe rozpoznanie grzybic w dużej mierze opiera się na przeprowadzeniu badania mykologicznego, które stanowi kluczowy element diagnostyki. Tradycyjnie obejmuje ona badanie mikroskopowe pobranych fragmentów zmienionej chorobowo tkanki oraz założenie hodowli na właściwym podłożu mikrobiologicznym.

W przypadku podejrzenia grzybicy paznokci pobierana jest masa rogowa, która gromadzi się pod płytką paznokciową. Ponadto pobierane są opiłki paznokciowe, które przy pomocy skalpela zeskrobuje się z powierzchni płytki paznokciowej. Gdy zmiany obejmują wały okołopaznokciowe materiał do badania może stanowić wydzielina spod wału paznokcia.

Należy pamiętać, że pełne badanie mykologiczne powinno obejmować zarówno sporządzenie preparatu bezpośredniego, jak i założenie hodowli.

Czas oczekiwania na wynik badania mykologicznego zależy od rodzaju grzybów i może wynosić nawet kilka tygodni. Wolne tempo wzrostu dermatofitów sprawia, że ich hodowla — niezbędna do prawidłowego określenia przynależności przynajmniej do rodzaju — trwa zwykle od 21 do 28 dni. W przypadku grzybów drożdżopodobnych czas inkubacji wynosi do 7 dni, natomiast grzyby pleśniowe uzyskuje się zazwyczaj w ciągu około 7–14 dni.

Jak należy przygotować się do badania?

Istotny wpływ na uzyskane wyniki ma zarówno technika pobrania próbek, jak i prawidłowe przygotowanie Pacjenta przed badaniem. Materiał do badania powinien zostać pobrany wyłącznie przez odpowiednio wyszkolony personel medyczny, co zapewni prawidłowe wykonanie całej procedury i wiarygodność wyniku.

• Należy zachować okres karencji po odstawieniu leków przeciwgrzybiczych. Czas ten nie może być krótszy niż dwa tygodnie po zastosowaniu leczenia miejscowego. W przypadku terapii ogólnoustrojowej czas ten wynosi jeden miesiąc.
• Minimum przez tydzień nie należy obcinać paznokci, usuwać masy rogowej spod paznokci, wykonywać pedicure, malować paznokci lakierem, używać zmywaczy do paznokci z acetonem.
• W dniu badania należy wykonać podstawowe czynności higieniczne.

Laboratorium MEDICA dysponuje odpowiednim zapleczem oraz wykwalifikowanym personelem medycznym uprawnionym do pobrania materiału do badania mykologicznego. Na pobranie materiału do badania można zgłaszać się w godzinach pracy laboratorium i punktów pobrań. 

Leczenie dermatofitoz jest zazwyczaj długotrwałe i często wymaga terapii skojarzonej, polegającej na jednoczesnym zastosowaniu kilku substancji o działaniu przeciwgrzybicznym. Podawane są one czasami jednocześnie w postaci doustnej i miejscowej. Niestety błędna diagnoza, spowodowana brakiem wykonania badania mikologicznego i częste stosowanie jedynie empirycznej terapii farmakologicznej, prowadzą do zwiększonego rozprzestrzeniania się grzybic wśród ludzi. Sprzyja to większej inwazyjności patogenów. Należy pamiętać, że podobne objawy mogą dawać zakażenia bakteryjne tkanek przy paznokciu. Dlatego właściwe rozpoznanie choroby zależy od konsultacji z lekarzem dermatologiem i zleceniem właściwych badań diagnostycznych.

Autor: mgr biologii Aleksandra Kozłowska

mgr biotechnologii Ewelina Skrzypowska