Wpływ przygotowania Pacjenta na wyniki hormonów tarczycy a wiarygodność analiz laboratoryjnych

Poziom TSH w organizmie podlega naturalnym wahaniom dobowym. Najwyższe wartości tego hormonu obserwowane są późnym wieczorem, w nocy i w godzinach porannych, a najniższe między godziną 16:00 a 18:00. Badania wykonane o zmiennych porach dnia mogą powodować uzyskanie różnych wyników. Kontrolowanie poziomu TSH o możliwie stałej porze pozwala na rzetelne porównanie wyników z poprzednimi badaniami, co jest kluczowe przy monitorowaniu leczenia. Rekomenduje się by krew do badania hormonów tarczycy pobierać w godzinach porannych, najlepiej miedzy godziną 7:00 a 10:00.

Adaptacja organizmu do zmian temperatury otoczenia znajduje swoje odbicie w zmianach stężeń TSH i hormonów tarczycy (FT3 i FT4). Niższe temperatury otoczenia w zimie stymulują organizm do zwiększonej produkcji ciepła, a co za tym idzie wzmożonej pracy tarczycy, która ma kluczowe znaczenie w termoregulacji ustroju. Zwiększoną syntezę hormonu TSH oraz tyreoglobuliny i trijodotyroniny obserwuje się często już od listopada, a wyższe stężenie utrzymuje się aż do wiosny.  W okresie letnim obserwuje się obniżenie stężenia trijodotyroniny i tyroksyny oraz TSH.

Kilka nieprzespanych nocy może prowadzić do zaburzeń hormonalnych, w tym podwyższenia poziomu TSH. Badania wykazały, że przewlekły niedobór snu (mniej niż zalecane 7-8 godzin na dobę) zakłóca naturalny rytm wydzielania TSH, co negatywnie wpływa na pracę tarczycy. W związku z tym rekomenduje się by oznaczenie poziomu hormonów tarczycy wykonywać po wypoczynku nocnym.

Na funkcjonowanie tarczycy i wyniki jej hormonów ma wpływ nasz stan głodu i sytości, ilość tkanki tłuszczowej, a także stężenie hormonu – leptyny (tzw. hormonu sytości). Równowaga hormonów tarczycy zależy od ilości kalorii, ich źródła oraz długości okresu przekarmiania/niedożywienia. W związku z tym zaleca się by pacjent na badanie hormonów tarczycy pozostał na czczo, czyli powstrzymał się od jedzenia i picia (poza wodą) przez około 8-12 godzin przed pobraniem krwi.

Intensywny wysiłek fizyczny ma bezpośredni wpływ na równowagę hormonów tarczycy, tymczasowo zwiększając poziom TSH oraz FT3 i FT4. Na 48h przed badaniem krwi warto zrezygnować z intensywnych ćwiczeń i postawić na regenerację organizmu.

Przewlekły stres powoduje, że  że nadnercza zaczynają produkować kortyzol, który może hamować produkcję hormonu tyreotropowego (TSH) wydzielanego przez przysadkę mózgową i zakłócać konwersję T4 (nieaktywnego hormonu tarczycy) w T3 (aktywną wersję, której używają komórki).

Infekcja i okres rekonwalescencji nie pozostają bez znaczenia wobec wpływu na wyniki badań laboratoryjnych. Toczący się w organizmie stan zapalny zaburza równowagę hormonalną gruczołu tarczowego, powodując m.in. przejściowy wzrost  TSH. Jeśli mamy aktywną infekcję toczącą się w naszym organizmie warto zrezygnować z badań krwi w tym czasie i wykonać je minimum 2-4 tygodnie po ustąpieniu objawów infekcji.

Leki przyjmowane przewlekle oraz doraźnie, zależnie do mechanizmu ich działania, mogą zwiększać lub zmniejszać dostępną krążących wolnych hormonów tarczycy, a także mogą mieć bezpośredni wpływ na zmiany stężenia TSH. Istotna jest również kwestia przyjmowania suplementów diety i preparatów witaminowych, które mogą znacznie zaburzać wyniki badań krwi. Przed planowanym badaniem krwi wszystkie suplementy diety i preparaty witaminowe należy odstawić na okres co najmniej 3 dni). Poranną dawkę leków należy przyjąć dopiero po pobraniu krwi. Jednak nigdy nie należy odstawiać leków na własną rękę, zwłaszcza tych przyjmowanych na stałe (np. na nadciśnienie, tarczycę czy cukrzycę). Tę decyzję zawsze należy skonsultować z lekarzem prowadzącym, który wskaże, jak postąpić.

Syntetyczne hormony tarczycy (głównie lewotyroksyna) wchłaniają się z przewodu pokarmowego bardzo szybko i efektywnie. Poziom FT4 we krwi gwałtownie wzrasta po ok. 60–90 minutach od zażycia tabletki, dlatego badania krwi najlepiej jest wykonywać przed przyjęciem porannej dawki leku (chyba, że lekarz zaleci inaczej).